Bambus – jak szybko rośnie i od czego to zależy?

Rekordowe gatunki bambusa, takie jak Phyllostachys edulis (Moso), potrafią w naturze przyrastać nawet o 1–1,2 m w ciągu doby, a typowe ogrodowe odmiany osiągają u nas zwykle 20–40 cm dziennie w szczycie sezonu. Ostateczna prędkość zależy jednak od gatunku, wieku kępy, temperatury, wilgotności, jakości gleby i ilości słońca, a w pierwszych latach po posadzeniu wzrost bywa zaskakująco spokojny. Przy dobrej uprawie dorosły bambus potrafi co roku dodać 25–50% wysokości z poprzedniego sezonu i szybko stworzyć gęstą, zieloną ścianę. Jeśli chcesz realnie ocenić, jak szybko urośnie bambus w Twoim ogrodzie i co zrobić, aby przyspieszyć jego wzrost, przeczytaj ten poradnik do końca.

Jak szybko rośnie bambus?

W literaturze ogrodniczej często pojawia się liczba 120 cm przyrostu na dobę – tyle potrafią wyciągnąć niektóre bambusy drzewiaste w wilgotnym, ciepłym klimacie Azji, na przykład w południowych Chinach. Rekordy bije wspomniany bambus Moso, rosnący w istniejących już, ponad trzydziestometrowych lasach bambusowych. Tam pędy startują z ogromnego, wieloletniego systemu korzeniowego i w kilka tygodni „wystrzeliwują” na docelową wysokość.

W polskich ogrodach tempo jest spokojniejsze, ale wciąż imponujące. U dobrze już rozrośniętych bambusów drzewiastych notowano przyrosty ponad 20 cm na dobę nowych pędów w maju i czerwcu. W skali sezonu wysokość kępy zwykle rośnie o 25–50% w porównaniu z rokiem poprzednim, co oznacza, że z kilku metrów do pełnowymiarowej „ściany” dochodzi się w kilka sezonów, a nie w kilka dekad.

Nowe pędy bambusa rosną tylko przez około miesiąc – w tym czasie osiągają ostateczną wysokość, a później już tylko grubieją i zagęszczają ulistnienie.

Trzeba przy tym pamiętać o specyficznym „charakterze” tej rośliny. Chińskie przysłowie mówi: „w pierwszym roku bambus śpi, w drugim pełza, w trzecim biegnie”. Pierwsze dwa sezony po posadzeniu to głównie budowa korzeni i kłącza, widoczny nad ziemią wzrost jest wtedy skromny. Dopiero od trzeciego roku, gdy podłoże jest dobrze przekorzenione, pojawiają się wyraźnie wyższe i grubsze pędy.

Jak bambus wypada na tle innych roślin?

Bambus uchodzi za najszybciej rosnącą roślinę na Ziemi, ale porównanie z dobrze znanymi gatunkami ogrodowymi pomaga lepiej to sobie wyobrazić. Przyjrzyj się orientacyjnym prędkościom wzrostu w okresie największej aktywności:

Nawet w tym towarzystwie bambus pozostaje bezkonkurencyjny. Widać to szczególnie, gdy porównuje się bambusy drzewiaste z klasycznymi krzewami żywopłotowymi – tam, gdzie tuja czy ligustr potrzebują kilku lat na osiągnięcie 2–3 m, dobrze prowadzone Phyllostachysy potrafią dojść do podobnej wysokości w porównywalnym lub krótszym czasie.

Warto jednak mieć świadomość skali zróżnicowania. Opisane rekordy dotyczą tylko części z ponad 1000–1200 gatunków bambusa. Delikatne odmiany doniczkowe czy niskie gatunki ozdobne przyrastają wielokrotnie wolniej niż dobrze odżywione bambusy leśne w klimacie monsunowym. To dlatego jeden bambus rośnie „jak szalony”, a drugi przez kilka lat utrzymuje podobną wysokość.

Od czego zależy tempo wzrostu bambusa?

O prędkości wzrostu bambusa decyduje zestaw powtarzających się czynników: gatunek, klimat, typ gleby, dostęp do wody, wiek kępy i rodzaj systemu korzeniowego. Zmiana jednego z nich potrafi spowolnić przyrosty o połowę albo – przy dobrych warunkach – wyraźnie je przyspieszyć.

Gatunek bambusa

Najważniejszy wybór zapada już przy zakupie sadzonki. Phyllostachysy to bambusy o ekspansywnych kłączach, tworzące wysokie, drzewiaste łany, często powyżej 5–6 m. Z kolei Fargesie budują zwarte kępy, mają cieńsze łodygi, ale ogromną masę liści, dlatego świetnie sprawdzają się jako gęsty ekran i nie wymagają bariery korzeniowej.

Odmiany różnią się nie tylko tempem, lecz także barwą i maksymalną wysokością. Popularne w ogrodach gatunki to między innymi: Phyllostachys bissetii (zielone łodygi, szybki wzrost), Phyllostachys aureosulcata 'Aureocaulis’ (żółte pędy), Phyllostachys nigra oraz odmiana w plamki ’Boryana’ (ciemne, dekoracyjne źdźbła) czy wreszcie czerwieniejąca Fargesia jiuzhaigou. Każda z nich ma własne tempo i inny „sufit” wysokości.

Klimat i temperatura

Naturalne centra występowania bambusa to Chiny, Indie, Japonia i inne regiony o klimacie monsunowym, z wysoką wilgotnością i obfitymi opadami w ciepłej porze roku. W takich warunkach sezon intensywnego wzrostu przypada zwykle między marcem a majem, kiedy gleba jest już nagrzana, a jednocześnie stale wilgotna. W polskich warunkach ten „pik” często przesuwa się na późną wiosnę.

Tempo wzrostu bardzo mocno zależy od temperatury otoczenia – im cieplej (w granicach tolerancji gatunku), tym szybciej roślina „pompuje” nowe tkanki. Chłodne lata i suche wiosny wyraźnie spowalniają wysuwanie się pędów. Po mroźnych zimach część energii kępy idzie na odbudowę przemarzniętych pędów, przez co wzrost wysokości w danym sezonie bywa ograniczony.

Gleba, woda i nawożenie

Bambusy, choć są trawami, nie znoszą ciężkiej, podmokłej ziemi. Najlepiej rosną w podłożu żyznym, przepuszczalnym, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego (około pH 6,0–6,5). Zbyt zbita gleba utrudnia rozwój kłączy, a stojąca woda sprzyja gniciu korzeni i zahamowaniu wzrostu. Z kolei skrajnie suche, piaszczyste stanowiska prowadzą do zasychania końcówek liści i słabego przyrostu.

Płytki system korzeniowy powoduje, że bambus jest bardzo wrażliwy na przesuszenie. W ogrodzie, szczególnie w pierwszych latach, rośliny powinny mieć stale lekko wilgotną glebę. W donicach na balkonie czy tarasie wymagają jeszcze więcej uwagi, bo mała ilość ziemi szybciej wysycha. Dobrze działa dokarmianie nawozami bogatymi w azot, który pobudza wzrost masy zielonej i przyspiesza budowę nowych pędów.

Najlepsze przyrosty uzyskasz, łącząc przepuszczalną, próchniczą glebę z regularnym podlewaniem i nawozem o podwyższonej zawartości azotu wiosną.

Wiek kępy i system korzeniowy

Nowo posadzony bambus potrzebuje zwykle 1–3 lat, aby dobrze się zakorzenić. W tym czasie energia rośliny idzie głównie w rozrost kłączy i korzeni, a nad ziemią pojawia się tylko kilka stosunkowo cienkich pędów. Dopiero gdy „zaplecze” pod powierzchnią ziemi jest rozbudowane, kępa potrafi w jednym sezonie wypuścić serię znacznie wyższych, grubych łodyg.

Różnice widać też między bambusami kępowymi a biegającymi. Odmiany tworzące zwarte kępy (Fargesie) rosną zwykle wolniej w przestrzeń, ale za to bardzo równomiernie zagęszczają liście. Bambusy biegające (Phyllostachysy) szybciej kolonizują otoczenie, wypuszczając pędy z kłączy oddalonych o kilkadziesiąt centymetrów od kępy. Bez bariery korzeniowej w sprzyjających warunkach potrafią w kilka lat przejąć spory fragment ogrodu.

Jak szybko rośnie bambus w polskim ogrodzie?

W praktyce ogrodniczej realne tempo wzrostu jest inne niż to z egzotycznych rekordów. Dobrze dobrane, mrozoodporne bambusy – na przykład Phyllostachys bissetii czy liczne odmiany Fargesii – po okresie adaptacji rosną co roku wyraźnie wyżej. Kępa, która w drugim roku ma 1,5 m, w piątym sezonie może już przekraczać 3–4 m, zwłaszcza na ciepłych, osłoniętych stanowiskach.

Wiele osób oczekuje „zielonej ściany” już po jednym sezonie od posadzenia i rozczarowuje się umiarkowanym przyrostem. Tymczasem przy dobrze prowadzonym bambusie realistyczne jest założenie, że pełny efekt ekranu pojawi się zwykle po 3–5 latach, w zależności od gęstości nasadzenia, warunków i wybranego gatunku. Po tym czasie bambus faktycznie „biegnie”, co bardzo plastycznie pokazuje chińskie przysłowie.

Bambus rzadko jest najszybszym rozwiązaniem w pierwszym roku po posadzeniu, ale w dłuższym okresie potrafi wyprzedzić wiele klasycznych żywopłotów.

Dla porządku warto dodać, że część wzrostu „zużywa się” na regenerację po zimie. Po ostrych mrozach sukcesem bywa samo odbudowanie wysokości sprzed roku. Dopiero łagodniejsze zimy i brak większych uszkodzeń pędów pozwalają roślinie „dołożyć” kolejne kilkadziesiąt procent wysokości.

Jak sadzić i pielęgnować bambus, żeby rósł szybciej?

Na tempo wzrostu masz realny wpływ już od pierwszego dnia uprawy. Od wyboru miejsca, terminu sadzenia i sposobu pielęgnacji zależy, czy bambus będzie powoli „wegetował”, czy po kilku sezonach stworzy gęsty, efektowny ekran prywatności.

Sadzenie bambusa

Najlepszym terminem sadzenia większości bambusów ogrodowych jest wiosna, od marca do maja. Roślina ma wtedy cały sezon na rozbudowę korzeni przed zimą. Ważne jest też stanowisko – zaciszne, osłonięte od silnego wiatru, słoneczne lub lekko zacienione, zależnie od gatunku. Niektóre odmiany, jak Fargesia 'Black Pearl’, dobrze radzą sobie także w cieniu.

Przy przygotowaniu miejsca pod bambus warto przeprowadzić kilka prostych kroków, które znacząco przyspieszą jego późniejszy wzrost:

• wykop dół większy od bryły korzeniowej i spulchnij dno,
• wymieszaj glebę z kompostem, aby poprawić żyzność i przepuszczalność,
• dla odmian biegających (Phyllostachys) zamontuj barierę korzeniową,
• po posadzeniu obficie podlej i wyściółkuj powierzchnię wokół pędów.

Podlewanie i nawożenie

Regularne nawadnianie to jeden z najważniejszych warunków szybkiego wzrostu. Gleba powinna być stale lekko wilgotna, ale nie rozmoknięta. W czasie upałów młode nasadzenia warto podlewać nawet codziennie, zwłaszcza na glebach lekkich. W donicach na tarasie woda odparowuje jeszcze szybciej, dlatego bambusy pojemnikowe wymagają kontroli wilgotności niemal każdego dnia.

O nawóz najlepiej zadbać od wczesnej wiosny. Dobrze sprawdzają się preparaty o zwiększonej zawartości azotu, stosowane w marcu–lipcu. Można używać nawozów mineralnych lub wieloskładnikowych nawozów o powolnym uwalnianiu. Na jesieni lepiej z azotu zrezygnować, aby nie prowokować pojawiania się młodych, wrażliwych na mróz pędów.

Przycinanie i zimowanie

Cięcie bambusa nie służy wydłużeniu pojedynczych pędów, bo te po zakończeniu wzrostu nie rosną już na długość. Ma jednak ogromny wpływ na gęstość i kondycję całej kępy. Usuwanie starych, żółknących lub słabych łodyg przekierowuje energię rośliny w stronę nowych przyrostów. Najlepszy moment na takie prace to późne lato lub wczesna jesień, gdy roślina zakończy już intensywny wzrost.

W pierwszych latach uprawy ważna jest też ochrona przed mrozem. Nawet bambusy mrozoodporne dobrze reagują na okrycie agrowłókniną i grubą warstwą ściółki wokół korzeni. Rośliny w donicach warto przenieść do chłodnego, jasnego pomieszczenia. Im mniej uszkodzeń zimowych, tym więcej energii wiosną zostaje na budowanie nowych, wysokich pędów.

Do czego wykorzystać szybko rosnący bambus?

Bambusy ogrodowe to rośliny niezwykle wszechstronne. Wysokie, drzewiaste gatunki świetnie sprawdzają się jako żywopłoty i ekrany widokowe, które odgradzają ogród od ruchliwej ulicy lub sąsiedniej działki. Gęsto sadzone Phyllostachysy tworzą po kilku latach zieloną ścianę, skutecznie tłumiąc hałas i zasłaniając niechciane widoki.

Bambusy kępowe, przede wszystkim Fargesie, idealnie nadają się nad oczka wodne i jako tło dla bylin oraz innych traw ozdobnych. Z kolei odmiany o ciekawych barwach źdźbeł – czarne, żółte, paskowane – świetnie wyglądają w dużych donicach na tarasach i balkonach, gdzie pełnią funkcję dekoracji i naturalnej przegrody. Coraz częściej bambus trafia też do restauracji, hoteli czy stref spa, wprowadzając wyraźny, orientalny charakter.

Szybkie tempo wzrostu ma znaczenie nie tylko w ogrodzie. Na plantacjach w Azji drewno bambusowe trafia do budownictwa, meblarstwa czy produkcji jednorazowych sztućców bambusowych. Firmy takie jak Ancheng wykorzystują fakt, że łodygi rosną błyskawicznie i po ścięciu szybko odrastają. Dzięki temu bambus staje się odnawialnym surowcem, który pozwala ograniczyć zużycie plastiku i zmniejsza ilość odpadów lądujących na wysypiskach.